Paratoner Ölçümü Kaç Yılda Bir Yapılır?

Paratoner, yani yıldırımdan korunma tesisatı, işyerlerinde en az yılda bir kontrol edilir: İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III, ilgili standartta başka bir süre yoksa azami süreyi 1 yıl olarak koyar. Kontrolü elektrik branşından yetkili kişi yapar. Paratonerin zorunlu olup olmadığı ise metre sınırına değil yapının türüne ve risk analizine bağlıdır; sık duyulan "21 metre kuralı" yönetmelikte yoktur.

Ölçümde neler kontrol edilir?

Paratoner tek parça değildir; yakalama ucundan topraklamaya kadar bir zincirdir ve kontrol de zincirin her halkasına bakar. Bakanlığın Elektrik Tesisatı Genel Teknik Şartnamesi bakım kapsamını tek tek sayar:

1. Yakalama sistemi: çubuk ya da kafes iletkenlerinin fiziksel durumu, korozyon, bağlantılar.
2. İniş iletkeni: elektriksel süreklilik ve yapıya tespit noktaları.
3. Test klemensi: iniş iletkenini topraklamadan ayırıp ölçüm yapılan nokta.
4. Topraklama: topraklama direncinin ölçülmesi ve korozyon incelemesi.
5. Dalga bastırıcı: pano girişindeki iç koruma cihazlarının kontrolü.

Sonuçlar bir bakım belgesinde toplanır ve tasarım ile kabul belgeleriyle birlikte saklanır (şartname Madde 7.15 ve 7.16).

Kaç yılda bir?

Dört metin aynı yöne bakıyor:

Pratik cevap yılda bir. Süreyi kısaltan şey sabit bir rakam değil, bir olaydır: tesise yıldırım düşmesi ya da hasar şüphesi. "Riskli bölgede 6 ay" gibi bir ifade metinlerde yer almıyor. Tablo-3, standardın öngördüğü süreleri saklı tutuyor; TS EN 62305 ücretli bir standart olduğundan bu yazı onun aralıklarını aktarmıyor. Takvimi, raporda yazan bir sonraki kontrol tarihine göre kurun.

Paratoner zorunlu mu?

• Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği Madde 27/2 (Mart 2025'te eklendi): içinde patlayıcı madde bulundurulan yerlerle sivri ve yüksek bina ve tesislere TSE standartlarına uygun paratoner konması mecburidir.
• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Madde 64: yıldırım tehlikesine karşı korunma şarttır, ancak bir yükseklik ya da alan sınırı vermez. Bakanlığın kılavuzu, ihtiyaca TS EN 62305-2'ye göre yapılacak risk analiziyle karar verilmesini önerir.
• "21 metre" rakamı (21,50 m) aynı yönetmelikte yüksek bina tanımında ve yangın önlemlerine ilişkin başka maddelerde geçer; yıldırımdan korunma maddesinde geçmez.

Zorunlu olsun ya da olmasın, tesiste bir paratoner varsa EK-III Tablo-3 kapsamındadır ve işyerinde yılda bir kontrol edilir.

Kaç ohm olmalı?

Bakanlığın şartnamesi yıldırımdan korunma topraklama tesisinin direncini en fazla 10 Ω olarak verir (Madde 7.12). Topraklamalar Yönetmeliği paratoner topraklaması için ayrı bir ohm değeri vermez. Elektrik tesisatının topraklama sınırı ise koruma düzenine göre ayrıca hesaplanır; topraklama ölçümü yazısında iki ucu da örnekledik.

Küçük bir not: şartname TS 622 ve TS IEC 61024 dönemine ait, EK-III ise bugün TS EN 62305 serisini kriter gösteriyor. 10 Ω'u tek başına nihai ölçüt saymak yerine rapordaki kriterle birlikte okumak doğrudur.

Kim yapar, raporda ne olur?

• Yetkili kişi: elektrik mühendisi, elektrik-elektronik mühendisi, elektrik eğitimi mezunu teknik öğretmen, elektrik tekniker ya da yüksek tekniker (EK-III 2.3.2). Ayrıntı için periyodik kontrolü kim yapabilir.
• Sözleşme: kontrolden en az bir gün önce İSG-KATİP'te yapılır; adımlar İSG-KATİP sözleşmesi yazısında.
• Rapor: sözleşme numarası, bir sonraki kontrol tarihi, ölçüm aletlerinin adı, seri numarası ve kalibrasyonu, kusurlar, yetkili kişinin EKİPNET numarası ve imzası. İmzasız rapor geçersizdir (EK-III 1.7).
• Proje: kontrolde tesisat projesi aranır. Projesi olmayan paratoner için işveren projelendirme yaptırmak zorundadır (EK-III 2.3.7).

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve yayın tarihindeki mevzuata dayanır. Uygulamada Resmî Gazete'de yayımlanan güncel metin esas alınır.

---