Topraklama Ölçümü Kaç Yılda Bir Yapılır?

Topraklama ölçümünün periyodu tek bir sayı değildir. 6331 sayılı Kanun kapsamındaki işyerlerinde elektrik ve topraklama tesisatının periyodik kontrolü en geç yılda bir yapılır. Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ise periyodu tesisin türüne bağlar: sanayi tesisleri ve ticaret merkezlerinde dirençlerin ölçülmesi 1 yıl, sabit olmayan tesislerin yer değiştirebilen elemanlarında 6 ay, enerji nakil ve dağıtım hatlarında 5 yıldır. İki düzenlemenin de kapsamındaysanız sizi kısa olan süre bağlar.

Kaç yılda bir? İki ayrı düzenleme, iki ayrı periyot

Topraklama ölçümüne iki metin birden bakar ve ikisi aynı şeyi söylemez:

• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (EK-III) — işyerini ilgilendiren taraf. Elektrik tesisatı ve topraklama tesisatı için azami süre 1 yıldır.
• Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği (Ek-P) — tesisin kendisini ilgilendiren taraf. Periyodu tesis türüne göre 6 ay ile 5 yıl arasında belirler.

Bir fabrika, atölye ya da ticaret merkezi işletiyorsanız pratikte bağlayıcı olan süre 1 yıldır: EK-III'ün azami süresi bunu aşan bir periyoda izin vermez. Ek-P bir tesis türü için daha uzun bir periyot veriyor olsa da, aynı yer 6331 kapsamında bir işyeriyse azami süre 1 yılı aşamaz; iki metin çakıştığında kısa olan bağlar.

Ek-P'ye göre periyotlar

Tablodaki ayrımın gözden kaçan iki satırı var. Birincisi, sanayi tesisinde direnç ölçümü ile diğer kontroller farklı periyotlara bağlıdır: dirençler her yıl ölçülür, tesisin geri kalanına ilişkin muayene ve kontroller iki yılda bir yapılır. İkincisi, şantiye gibi sabit olmayan tesislerde yer değiştiren ekipmanın periyodu 6 aydır — jeneratör, seyyar pano ve benzeri elemanlar yılda bir ölçümle geçiştirilemez.

İşyerinde süre neye göre başlar?

Tahmine gerek yok: EK-III kapsamında düzenlenen raporda bir sonraki periyodik kontrolün başlangıç tarihi yazar. Takvimi bu tarihe göre kurmak, "geçen sefer ne zamandı" tartışmasını baştan kapatır.

Tesisatta büyük bir değişiklik, genişletme ya da önemli bir onarım yapıldığında ise periyodun dolmasını beklemek doğru değildir: Topraklamalar Yönetmeliği, topraklamanın temel kurallarını etkileyen değişikliklerden sonra ölçme veya hesap yoluyla kontrolün yenilenmesini ister.

Diğer ekipman ve tesisatların azami kontrol sürelerini bir arada görmek isterseniz periyodik kontrol süreleri yazısındaki EK-III tabloları işinizi görür.

Topraklama ölçümünü kim yapabilir?

Yetki, kişinin unvanına değil ekipmanın branşına bağlıdır. Elektrik, topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatlarının periyodik kontrolünü EK-III'e göre şu meslekler yapabilir:

• Elektrik ve elektrik-elektronik mühendisleri
• Elektrik eğitimi mezunu teknik öğretmenler
• Elektrik teknikeri ve yüksek teknikerleri
• 1 kV ve altındaki tesisat ile yangın algılama sistemlerinde ayrıca elektronik mühendisleri

Topraklamalar Yönetmeliği de aynı yere bakar: tesisin saha uygulama ve denetleme planında ölçmeyi yapan elektrik mühendisinin adı, unvanı ve oda kayıt numarası gösterilir.

Aralık 2025'ten bu yana iki şart daha var: kontrolü yapan kişinin EKİPNET kayıt numarası raporda yer almalı ve kontrolden en geç bir gün önce işverenle İSG-KATİP üzerinden sözleşme yapılmış olmalıdır. Ayrıntısı periyodik kontrolü kim yapabilir yazısında.

Topraklama direnci kaç ohm olmalı?

Bu sorunun yönetmelikte tek bir sayıyla karşılığı yoktur — en sık karşılaşılan yanlış bilgi de budur. Alçak gerilim TT sistemlerinde kural bir çarpım koşuludur:

R_A × I_a ≤ 50 V — burada R_A topraklayıcı ile açıktaki iletken bölümlerin koruma iletkeninin toplam direnci, I_a koruma düzeninin otomatik çalışmasına sebep olan akımdır.

Yani sınır, tesisi koruyan cihaza göre değişir. İki uç örnek:

• 30 mA kaçak akım koruma rölesi: izin verilen en büyük topraklama direnci 1666 Ω'dur (U_L = 50 V için).
• Ani açan bir kesici: gecikmesiz açma akımı 100 A, +%20 toleransla 120 A alındığında sınır 50 V / 120 A = 0,417 Ω'a iner.

Aynı binada, aynı topraklayıcıda iki farklı devre için iki farklı sınır çıkabilir. Bu yüzden ölçüm sonucunu "kaç ohm çıktı" diye değil, ilgili koruma düzeniyle birlikte değerlendirmek gerekir. Projenin veya uygulanan standardın daha düşük bir değer istediği durumlar da vardır; bu durumda daha sıkı olan şart geçerlidir.

Raporda ve tesis dosyasında ne bulunmalı?

Periyodik kontrol raporunun içeriği EK-III'te tek tek sayılmıştır: işyeri bilgileri, İSG-KATİP sözleşme numarası, kontrol tarihi ve bir sonraki kontrolün başlangıcı, uygulanan standart, ölçüm değerleri, kullanılan cihazların seri numarası ve kalibrasyon bilgisi, tespit edilen kusurlar ve yetkili kişinin imzası. İmzasız rapor geçersizdir.

Topraklama tarafında buna bir de tesis dosyası eklenir. Ek-P'ye göre topraklama sisteminin saha uygulama ve denetleme planında şunlar gösterilir:

• Topraklayıcıların yerleri, çeşitleri, boyutları ve gömülme derinlikleri
• Kullanılan malzemeler ile topraklama iletkenlerinin cinsi ve bağlantı detayları
• Ölçmelerin yapılabileceği ayırma noktaları ve başka topraklayıcılarla bağlantı yerleri
• Toprak özdirenci, yayılma direnci, topraklama direnci, toplam topraklama direnci ve topraklama empedansı değerleri
• Topraklamanın yapıldığı tarih, planlanan denetleme tarihleri ve ölçme sonuçları
• Proje mühendisi ile ölçmeyi yapan elektrik mühendisinin kimlik ve oda kayıt bilgileri

Projesi olmayan tesisat

Elektrik, topraklama, yıldırımdan korunma, yangın ve havalandırma tesisatlarının periyodik kontrolünde tesisat projesi aranır. Projesi bulunmayan tesisat için işveren, ilgili yönetmeliğe uygun projeyi hazırlatmak zorundadır. Uygulamada kontrolün en sık takıldığı yer burasıdır: ölçüm yapılabilir, ama projesiz tesisatta ölçülenin kurallara uygun olup olmadığı değerlendirilemez.

Yeni tesiste ilk ölçüm ne zaman?

Her topraklama tesisi, kullanıcı tarafından işletmeye alınmadan önce, montaj ve tesis aşamasında gözle muayene edilir ve deneyden geçirilir; muayene ve deneylerin ardından rapor hazırlanır. Periyodik ölçümler bu ilk kontrolden sonra Ek-P'deki periyotlarla devam eder.

Kontrolün hiç yaptırılmaması ya da süresinde yenilenmemesi, denetimde idari para cezasıyla karşılık bulur; güncel tutarlar 2026 İSG cezaları yazısında.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve yayın tarihindeki mevzuata dayanır. Uygulamada Resmî Gazete'de yayımlanan güncel metin esas alınır.

---