Acil Durum Eylem Planı Kaç Yılda Bir Yenilenir?

Acil durum planı — yaygın adıyla acil durum eylem planı — çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2, tehlikeli işyerlerinde 4, az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda bir yenilenir. İşyerinde ya da yakın çevresinde acil durumları etkileyecek bir değişiklik olursa bu süre beklenmez. Planın hazırlanması işverenin yükümlülüğüdür; tatbikat en geç yılda bir yapılır ve söndürme, kurtarma, koruma ekiplerinin her biri için tehlike sınıfına göre her 30, 40 ya da 50 çalışana kadar birer destek elemanı görevlendirilir.

"Eylem planı" mı, "acil durum planı" mı?

İkisi aynı belgedir. Yönetmelikteki adı acil durum planı; tanımı ise "acil durumlarda yapılacak iş ve işlemler ile uygulamaya yönelik eylemlerin yer aldığı plan" diye yapılır — "eylem planı" adı bu tanımdan gelir. Belgeyi hazırlatırken ya da denetimde sorulduğunda iki ad arasında bir fark aranmaz.

Yönetmeliğe göre acil durum; yangın, patlama, tehlikeli kimyasal maddelerden kaynaklanan yayılım, zehirlenme, salgın hastalık, radyoaktif sızıntı, sabotaj ve doğal afet gibi ivedilikle müdahale gerektiren olaylardır. Planın konusu yalnızca yangın değildir: işyerinizde hangilerinin mümkün olduğu, risk değerlendirmesi sonuçlarına bakılarak belirlenir.

Acil durum eylem planı kaç yılda bir yenilenir?

Bu süreler üst sınırdır. İşyerinde veya yakın çevresinde, belirlenmiş acil durumları etkileyebilecek ya da yeni bir acil duruma yol açabilecek bir değişiklik olduğunda plan, süresini beklemeden tamamen veya kısmen yenilenir. Yeni bir üretim hattı, binada yapılan tadilat ya da hemen yanı başınıza tehlikeli madde depolayan bir tesisin açılması bu türden değişikliklere örnektir. Tatbikatta ortaya çıkan aksaklıklar da planın gözden geçirilmesini gerektirir.

Takvimi tahmine bırakmayın: planın üzerinde hazırlandığı tarih ve geçerlilik tarihi yazmak zorunludur. Tehlike sınıfınızı bilmiyorsanız, İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'ne göre sınıf işyerinde yürütülen asıl işe bakılarak belirlenir; birden fazla asıl iş varsa tehlike sınıfı yüksek olan esas alınır.

Kim hazırlar, kim imzalar?

Acil durum planını hazırlamak ve tatbikatları yaptırmak işverenin yükümlülüğüdür. Acil durumlarla ilgili özel görevlendirilen çalışanların olması, bu yükümlülüğü işverenin üzerinden kaldırmaz. İş güvenliği uzmanı ise planın hazırlanması çalışmalarına katılır, tatbikatların yapılmasını ve plana uygun hareket edilmesini izleyip kontrol eder. Plan, tahliye krokisi ve tatbikatın dışarıdan nasıl yürütüldüğünü iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri sayfamızda anlattık.

İmza düzeni yönetmelikte açıkça yazılıdır:

• Planda hazırlayanların adı, soyadı ve unvanı yer alır.
• Planın sayfaları numaralandırılır; hazırlayanlar her sayfayı parafe eder, son sayfayı imzalar.
• Plan işveren tarafından onaylanır.
• 5070 sayılı Kanun'a uygun güvenli elektronik imzayla imzalanmış plan da geçerlidir.
• Plan, acil durumla mücadele edecek ekiplerin kolayca ulaşabileceği bir yerde saklanır.

Birden fazla işveren varsa

• Aynı çalışma alanını paylaşan işverenler planı birbirlerinin işlerini de gözeterek ortaklaşa hazırlar.
• İş merkezi, iş hanı, sanayi bölgesi ve sitelerde işyerlerinin planlarının koordinasyonu yönetim tarafından yürütülür; tatbikatlar da yönetimin koordinasyonunda yapılır.
• Alt işveren bulunan işyerlerinde işyerinin bütünü için asıl işveren, kendi çalışma alanı ve işiyle sınırlı olarak alt işveren sorumludur.
• Otuz iş günü veya daha kısa süren işlerde işveren gerekli özel görevlendirmeleri yapar ve çalışanları acil durumlar hakkında bilgilendirir.

Acil durum ekipleri ve destek elemanı sayısı

İşveren dört ekip kurar:

• Söndürme ekibi: yangına derhal müdahale eder, yayılmasını önler, söndürme faaliyetini yürütür.
• Kurtarma ekibi: acil durum sonrasında çalışanların, ziyaretçilerin ve diğer kişilerin arama ve kurtarmasını yapar.
• Koruma ekibi: paniği önler, ekipler arasında koordinasyonu ve sayımı yürütür, gelen resmî müdahale ekiplerine bilgi verir.
• İlk yardım ekibi: acil durumdan etkilenenlere ilk yardım müdahalesini yapar.

Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için görevlendirilecek en az destek elemanı sayısı tehlike sınıfına göre belirlenir. Sınır sayı dahildir: tehlikeli sınıfta 40 çalışana kadar bir kişi yeter, 41. çalışanla ikinci kişi gerekir.

Örnek: 85 çalışanı olan tehlikeli sınıftaki bir işyeri, söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her birine en az 3 destek elemanı görevlendirir — toplam 9 kişi. İlk yardım ekibi bu hesaba girmez; o ekipteki destek elemanı sayısı İlkyardım Yönetmeliği'ne göre ayrıca belirlenir.

2021'de oranlar değil, ekip sayısı değişti. 2013 metninde aynı 30 / 40 / 50 oranları iki konu için — arama-kurtarma-tahliye ve yangınla mücadele — uygulanıyordu; 1 Ekim 2021 değişikliğinden bu yana üç ekip için uygulanıyor. 40 çalışanlı tehlikeli sınıftaki bir işyeri için bu, ilk yardım hariç 2 yerine 3 destek elemanı demek. "10'dan az çalışana tek kişi" kuralı da eskiden yalnızca az tehlikeli işyerlerini kapsıyordu; artık her tehlike sınıfında geçerli.

Değişiklik, mevcut ekiplerin yeni yapıya göre yeniden görevlendirilmesi için altı ay süre tanımıştı. 2021'den önce hazırlanıp o tarihten beri yenilenmemiş bir planda ekipler hâlâ eski iki konulu yapıya göre kurulmuş olabilir — az tehlikeli bir işyerinde bu plan 2027'ye kadar süresi içinde görünür, ama ekip yapısı güncel değildir.

Uygulamada gözden kaçan üç kural daha var:

• Vardiya: destek elemanları ve yedekleri belirlenirken vardiya düzeni dikkate alınır. Tek vardiyaya göre kurulmuş bir ekip, gece vardiyasında işyerini korumasız bırakır.
• Liste: destek elemanlarının adı, soyadı, unvanı, sorumluluk alanı ve iletişim bilgileri, çalışanların görebileceği yükseklikte ve görünür şekilde asılır.
• Ayrılan kişi: destek elemanı işten ayrılır ya da yer değiştirirse yerine yeniden görevlendirme yapılır.

Her ekibin bir ekip başı olur; ekipler arası koordinasyon için de koruma ekibinden sorumlu görevlendirilir.

Destek elemanı eğitimi

Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerindeki destek elemanları, yürütecekleri işe yönelik özel eğitim alır. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümleri saklı kalmak kaydıyla bu eğitimi işyerinin iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi verebilir; İSG hizmetini işveren kendisi yürütüyorsa işveren de verebilir. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, itfaiyeler, belediyeler, üniversiteler ve meslek kuruluşları da bu eğitimi verebilecek kurumlar arasında sayılır. Eğitim, işveren ile eğitimi verenlerin imzasıyla belgelendirilir.

"Destek elemanı eğitimi kaç saat?" sorusunun Acil Durumlar Yönetmeliği'nde bir cevabı yoktur; yönetmelik süre değil, konuya özel eğitim ve belgelendirme şartı koyar. İlk yardım ekibindekiler ise İlkyardım Yönetmeliği esaslarına göre ilk yardımcı eğitimi alır.

Ekiptekiler dışında bütün çalışanlar acil durum planı ve destek elemanları hakkında bilgilendirilir; işe yeni başlayanlara ve geçici olarak devralınan çalışanlara bu bilgilendirme, İSG eğitimlerine ek olarak yapılır.

Tatbikat: en geç yılda bir

Planın kâğıt üzerinde kalmadığını gösteren tek şey tatbikattır. Maden işyerleri kendi yönetmeliklerine tabidir; diğer bütün işyerlerinde tatbikat en geç yılda bir yapılır. Her tatbikatın ardından; tatbikatın tarihini, görülen eksiklikleri ve bu eksiklikler için yapılacak düzenlemeleri içeren bir tatbikat formu hazırlanır ve plan bu sonuçlara göre gözden geçirilir.

Tatbikatı gerçek bir tahliye ve söndürme uygulamasıyla birlikte planlamak isterseniz yangın eğitimi ve tatbikatı sayfamızda kapsamı bulabilirsiniz.

Planda ve tahliye planında neler olmalı?

Acil durum planı en az şunları içerir:

• İşyerinin unvanı, adresi ve işverenin adı
• Hazırlayanların adı, soyadı ve unvanı
• Hazırlandığı tarih ve geçerlilik tarihi
• Belirlenen acil durumlar ile alınan önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler
• Acil durum müdahale ve tahliye yöntemleri
• İşyerini veya bölümlerini gösteren tahliye planı

Tahliye planında ise şu yedi unsur gösterilir:

• Yangın söndürme ekipmanları dahil acil durum ekipmanlarının yerleri
• İlk yardım malzemelerinin yerleri
• Kaçış yolları, toplanma yerleri ve varsa uyarı sistemlerini gösteren kroki
• Görevlendirilen çalışanların ve yedeklerinin adı, soyadı, unvanı, sorumluluk alanı ve iletişim bilgileri
• Ulusal ve yerel acil durum kuruluşlarının irtibat numaraları
• Kimyasal yayılım, parlama veya patlama gibi özel riskler barındıran bölümler
• Elektrik ve gaz akışının kesim noktaları ve vanaları

Tahliye planı, bina ve eklentilerin giriş ve çıkışlarına ve katlara, çalışanların göz hizasında ve görünür şekilde asılır. Tahliye yöntemleri belirlenirken yaşlı, engelli ve gebe çalışanlar ile varsa kreşteki çocuklar için refakat tedbiri alınır; tahliyeden sonra içeride kimse kalmadığını doğrulamak için sayım yapılır. Müşteri ve ziyaretçiler ile yakındaki işyerlerinden gelebilecek etkiler de hesaba katılır.

Plan yoksa ne olur?

Acil durumları belirlememek, gerekli tedbirleri almamak ve plan hazırlamamak, 6331 sayılı Kanun'a göre idari para cezası gerektirir. 2026 tutarları işyerinin büyüklüğü ve tehlike sınıfına göre 22.194 TL ile 66.582 TL arasındadır ve her yükümlülük için ayrı ayrı, aykırılık sürdüğü her ay yeniden uygulanır. Diğer yükümlülüklerle birlikte tabloyu 2026 İSG cezaları yazısında bulabilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve yayın tarihindeki mevzuata dayanır. Uygulamada Resmî Gazete'de yayımlanan güncel metin esas alınır.

---