| 6 dakikalık okuma | PEKOMER
Periyodik kontrole tabi ekipmanların büyük çoğunluğu için azami süre bir yıl, yapı iskelelerinde altı ay. Bu süreler, 23 Aralık 2025'te baştan yenilenen İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin EK-III tablolarından geliyor. Aşağıda tablonun ekipman gruplarına göre özetini, sürenin nasıl okunması gerektiğini ve takvim beklenmeden kontrol gereken durumları bulacaksınız.
Kısaca
Süre nasıl okunur: "azami" ne demek?
Tablolardaki sürelerin neredeyse tamamı "standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl" diye yazılmıştır. Yönetmelik süreyi belirlerken bir sıra izler (EK-III 1.4): önce ekipmanın ilgili standardı, standart bir süre vermiyorsa imalatçının öngördüğü aralık, o da yoksa işyerinde yapılan risk değerlendirmesi. Hangisi belirlerse belirlesin, tablodaki azami süre aşılamaz.
Süre kısalabilir ama uzayamaz. EK-III 1.10'a göre ortam koşulları, kullanım sıklığı, ekipmanın yaşı, bakım düzeni, atmosferik koşullar, geçmiş kaza ya da revizyonlar ve önceki kontrol sonuçları dikkate alınarak test ve muayene sıklığı artırılabilir. Yönetmelik bunun için sabit bir alt süre koymaz; karar risk değerlendirmesine dayanır.
Ekipman gruplarına göre azami süreler
Kaldırma ve iletme ekipmanları (EK-III Tablo-2)
| Ekipman | Azami süre |
|---|---|
| Krenler (köprülü, portal, mobil, yükleyici, kule, döner kollu vb.) | 1 yıl |
| Vinçler ve kaldırma teçhizatı (monoray, çektirme, gerdirme vb.) | 1 yıl |
| Endüstriyel araçlar (forklift, transpalet, değişken erişimli araç, sipariş toplayıcı vb.) | 1 yıl |
| Araç kaldırma liftleri, kaldırma tablaları | 1 yıl |
| Yükseltilebilen seyyar iş platformları, asılı erişim donanımları | 1 yıl |
| Yürüyen merdivenler ve yürüyen yollar | 1 yıl |
| Konveyörler (sürekli taşıma donanımları) | 1 yıl |
| Kaldırma aksesuarları (sapan, kıskaç, vakum ve manyetik kaldırıcılar) | 1 yıl |
| Mobil erişim ve çalışma kuleleri (seyyar iskeleler) | 1 yıl |
| Yapı iskeleleri | 6 ay |
Her periyodik kontrolde işletme kapasitesiyle yük testi yapılır. En geç üç yılda bir ve her önemli bakım-onarımdan sonra test, kaldırma kapasitesi katsayıyla çarpılarak tekrarlanır: statik testte elle işletilen ekipman ve aksesuarlar için 1,5, diğerleri için 1,25; dinamik testte 1,1 (EK-III 2.2.1). Bina asansörleri bu tablo yerine Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği'ne tabidir.
Bu gruptaki iki ekipmanın saha uygulamasını ayrı sayfalarda anlattık: vinç periyodik kontrolü ve forklift periyodik kontrolü.
Basınçlı kaplar ve tesisatlar (EK-III Tablo-1)
| Ekipman | Azami süre |
|---|---|
| Buhar ve kızgın su kazanları | 1 yıl |
| Isıtma (kalorifer, sıcak su) kazanları, kızgın yağ kazanları | 1 yıl |
| Basınçlı hava ve gaz tankları — seyyar ya da sabit kompresör hava tankları dâhil | 1 yıl |
| Kapalı genleşme tankları, boyler ve akümülasyon tankları | 1 yıl |
| Otoklavlar, buharlı pişirme kazanları | 1 yıl |
| LPG ve benzeri sıvılaştırılmış gaz tankları | Yazılı planda verilen sürede muayene; 10 yılda bir yeniden değerlendirme |
| Kriyojenik tanklar | İlgili standartta (TS EN ISO 21009-2, TS EN 14197-3) belirtilen sürede |
| Atmosferik, dik silindirik yer üstü tehlikeli sıvı tankları | 10 yıl |
Standartta aksi belirtilmedikçe her periyodik kontrolde kap, işletme basıncında hidrostatik teste tabi tutulur. En geç üç yılda bir ve her önemli bakım-onarımdan sonra, üretim standardındaki test basıncıyla — standartta yoksa azami basıncın 1,5 katıyla — daha ağır bir test yapılır (EK-III 2.1.1).
Kompresör hava tankı, kazan ve otoklavda bu testleri nasıl yürüttüğümüz basınçlı kap periyodik kontrolü sayfasında.
Tesisatlar (EK-III Tablo-3)
| Tesisat | Azami süre |
|---|---|
| Elektrik tesisatı ve topraklama tesisatı | 1 yıl |
| Yıldırımdan korunma tesisatı (paratoner vb.) | 1 yıl |
| Akümülatör, transformatör, jeneratör | 1 yıl |
| Katodik koruma tesisatı | 1 yıl |
| Yangın söndürme sistemleri (sprinkler, hidrant, yangın dolabı, pompa) | 1 yıl |
| Portatif yangın söndürücüler | 1 yıl |
| Yangın algılama ve uyarı sistemleri | 1 yıl |
| Kaçış yolu basınçlandırma ve duman tahliye sistemleri | 1 yıl |
| Havalandırma ve klima tesisatı | 1 yıl |
Elektrik, topraklama, yıldırımdan korunma, yangın ve havalandırma tesisatlarının kontrolünde tesisat projesi aranır. Projesi olmayan tesisat için işveren, ilgili yönetmeliğe uygun proje hazırlatmak zorundadır (EK-III 2.3.5 – 2.3.7).
Tezgâhlar, raflar ve iş makineleri (EK-III Tablo-4, 5, 6)
| Ekipman | Azami süre |
|---|---|
| Presler (mekanik, hidrolik, pnömatik, abkant) | 1 yıl |
| Torna, freze, taşlama, delme, testere, giyotin makas, işleme merkezleri | 1 yıl |
| Endüstriyel raflar ve endüstriyel kapılar | 1 yıl |
| İş makineleri (yükleyici, kazıcı, dozer, greyder, damperli kamyon, beton pompası vb.) | 1 yıl |
Takvim beklenmeden kontrol gereken durumlar
Yıllık süre, iki kontrol arasında hiçbir şey olmadığı varsayımına dayanır. Yönetmeliğin 7'nci maddesi aşağıdaki durumlarda kontrolün süre dolmadan yapılmasını ister:
- Güvenliği kurulum ve montaja bağlı ekipmanda, kurulumdan sonra ve ilk kullanımdan önce
- Önemli bakım ve onarım faaliyetlerinden sonra
- Seyyar olmayan ekipmanın her yer değişikliğinde
- İskele, sütunlu çalışma platformu ve kule krende ilk kurulumdan ve her yükseltme ya da değişiklikten sonra
- Kaza, doğal olay, çalışma şeklinin değişmesi ya da uzun süre kullanılmama gibi güvenliği bozabilecek durumlardan sonra
Kontrolde kusur çıkarsa
Raporda uygunsuzluk tespit edilen ekipman, eksiklik giderilene kadar kullanılmaz; işveren bunu görünür bir uyarıyla işaretler. Giderildikten sonra yapılan ikinci kontrolde "kullanılabilir" ibaresini taşıyan yeni bir rapor düzenlenir (EK-III 1.9).
Kusurlar hafif ve ağır olarak derecelendirilir. Hafif kusurlar bir sonraki periyodik kontrolün başlangıç tarihine kadar giderilmelidir; giderilmezse ağır kusur sayılır. Ağır kusurlu ekipman, kusur giderilmeden çalıştırılamaz (EK-III 1.9.1).
Süreyi kaçırmamak için
Her raporda bir sonraki periyodik kontrolün başlangıç tarihi yazılıdır (EK-III 1.7.1); takvimi bu tarihlerden kurmak en güvenli yoldur. Seyyar bir ekipman işletme dışında kullanılıyorsa son periyodik kontrol raporunun ekipmanla birlikte bulunması gerekir (Madde 7/3). Hangi ekipmanın ne zaman kontrol edileceğini bir envanterde tutmak, hem kusurların hem de sürelerin gözden kaçmasını önler.
Ekipmanlarınızın envanterini çıkarıp kontrol takvimini birlikte kurabiliriz. Forklift, vinç, basınçlı kap ve tesisat kontrollerini Bursa'da yerinde yapıyoruz.
Periyodik Kontroller Teklif İsteyinKaynaklar
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik — Resmî Gazete, 23.12.2025, sayı 33116
- Yenilenen EK-III (tablolar) — Resmî Gazete eki
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği — mevzuat.gov.tr
- İş Ekipmanları Portalı — Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı; ekipmana özgü kontrol kriterleri ve rapor formatları
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve yayın tarihindeki mevzuata dayanır. Uygulamada Resmî Gazete'de yayımlanan güncel metin esas alınır.
Sıkça Sorulan Sorular
Standartta daha kısa bir süre yoksa en geç on iki ayda bir. EK-III Tablo-2 forklift ve transpaleti "endüstriyel araçlar" başlığında bir yıllık azami süreye bağlar. Üretici daha kısa süre öngörüyorsa ya da forklift ağır şartlarda çalışıyorsa kontrol daha sık yapılabilir.
Evet. EK-III Tablo-1, basınçlı hava ve gaz tankları satırının dipnotunda seyyar ya da sabit kompresör hava tanklarını ve basınçlı hava içeren her türlü kabı açıkça sayar. Azami süre bir yıldır.
Yapı iskelelerinde, standartta daha kısa bir süre yoksa en geç altı ayda bir. Mobil erişim ve çalışma kulelerinde (seyyar iskeleler) azami süre bir yıldır. İskelede ayrıca ilk kurulumdan ve her yükseltme ya da değişiklikten sonra kontrol gerekir.
Periyodik kontrol zorunluluğu yalnızca EK-III tablolarındaki ekipman ve ekipman grupları için geçerlidir (Madde 7/1). Tablo dışındaki bir ekipmana isteğe bağlı kontrol yaptırıldığında düzenlenen raporda şekil ve sözleşme şartı aranmaz.